Het Chinees Rechtzwaard – Jian

Vaak wordt er aangehaald dat de traditionele beoefenaars 3 jaar nodig hebben om stok of breedzwaard aan te leren en voldoende te beheersen. Bij speer en het rechtzwaard ‘plakt’ men er een tijd op van 10 jaar. Deze uitspraak mag natuurlijk niet letterlijk worden aangenomen maar het geeft wel duidelijk weer dat men voor het goed beheersen van een speer of rechtzwaard (Jian) langere tijd nodig heeft. Hoe dan ook, welk wapen je ook verkiest en afgezien van de moeilijkheidsgraad die je wil bereiken, een sterke en goede basis is nodig om je wapen-vaardigheden verder uit te bouwen.

Door de eeuwen heen heeft het rechtzwaard gediend als wapen voor oorlogsvoering, training, plezier, vermaak, dans,opera,ceremonie,etc. De eerste rechtzwaarden verschenen reeds in de 16&17 eeuw voor Chr. Omstreeks 496 voor Chr. , tijdens het regeren van Wu & Yue bleek het rechtzwaard ook de gelijke kansen tussen man en vrouw dichter bij elkaar te brengen daar een vrouwelijke zwaardmeester , Yue Nu genaamd, door de toenmalige koning werd aangenomen om zijn soldaten te trainen.

In de latere Han Dynastie (25-200 na Chr.) werd vooral het zwaarddansen en het ritueel & cerimonieel dragen van een jian (rechtzwaard) door de keizer en hoog geplaatsten populair. In Zhengzhou (provincie Henan) werden stenen gravures terug gevonden uit de Han periode waar het schermen met rechtzwaarden en het gevecht tussen rechtzwaard en speer op stonden afgebeeld.

Tijdens de Strijdende Staten periode diende het rechtzwaard vooral als entertainment, welke nu eigenlijk nog bestaat in de vorm van het moderne wedstrijdgerichte wushu. Het is elegant, sierlijk en vloeiend maar het martiale is soms nog ver te zoeken.

Eigenlijk kan het gebruik van het rechtzwaard worden onderverdeeld in 3 groepen :

1. De dans met het zwaard.

De gecoriografeerde routines (denken we maar aan de Chinese Opera) die min of meer op een dans lijken , vaak ook ondersteund door muziek. De bewegingen en vooral de stoot bewegingen hebben lauter een amusements waarde voor het publiek.

Er worden weinig tot geen “echte & effectieve” zwaard bewegingen getoond en de beoefenaar hoeft dan ook niet zoveel kennis van het zwaard te hebben. De dans met het zwaard is iets , wat net zoals het dansen met een waaier (Mulang Stijl) , al eeuwen bestaat. Het is niet iets van onze ‘moderne’ tijd. Deze vormen van dans kunnen nog veel worden terug gevonden in festivals & ceremonies in China zelf.

2. Het zwaard in de sport.

Hier fungeert het zwaard eigenlijk als hulpmiddel voor de ontwikkeling en coördinatie van een individu, alsook ter bevordering van diens algemene flexibiliteit. Het vergt geen werkelijke training (in de vorm van praktisch gericht gaan leren werken) maar kan wel leiden tot een gemiddeld & goed gebruik van een rechtzwaard.

Natuurlijk zijn er ook hier heel weinig praktische toepassingen te vinden. Je kan ze waarschijnlijk op één hand tellen. En soms vraag je je af wat ze daar nu eigenlijk aan het doen zijn op de wedstrijd vloer. Zeker als je ze hun zwaard hoog in de lucht ziet gooien en om dan een sprong of iets dergelijks te doen en vervolgens het zwaard weer keurig op te vangen.

Doet me altijd denken een het ritmisch turnen met de hoepels, linten, etc. Desondanks heb je goede ’skills’ nodig om een perfecte uitvoering te demonstreren.

3. Het Martiale en praktisch gericht gebruik.

Hier ligt het gebruik van het zwaard vooral in het systematisch trainen van de polsen. De uitgevoede passen ,aanval & verdedigende bewegingen, moeten altijd heel effectief worden gecoördineerd. Elke beweging moet altijd maar opnieuw worden herhaald. Indien je basis van de open hand vormen niet goed is , kan je onmogelijk een goed niveau halen met de jian.

Het correct plaatsen van je armen & benen, of kortom het gebruik van je lichaam en kracht is van zeer groot belang als je praktisch gericht gaat werken. Je Lichaam, geest en zwaard moeten als het ware in elkaar smelten om een harmonieus geheel te gaan vormen. Met een breedzwaard of stok bv. is dit minder het geval omdat je niet zo ‘precies’ moet werken. Zwaai en hakbewegingen vergen nu eenmaal minder nauwkeurigheid dan steken en snijden.

De meeste rechtzwaarden die we vandaag de dag kennen zijn flexibel ,licht en hebben een balanspunt dat heel dicht bij het handvat ligt zodat het niet ‘te zwaar’ in de hand ligt en onze polsen niet gaat ‘overbelasten’. Helaas staat dit in schril contrast met wat ze ooit zijn geweest. Chinese zwaarden zijn nooit flexibel geweest.

Probeer maar eens iemand te steken of snijden met zo’n wiebelend ding in je handen !

Wat is een echte Jian ?

Een echte Jian moet een stevig lemmet en handvat hebben zodat je de energie die je gebruikt bij het steken of snijden naar de punt van je zwaard kan doorgeven zonder dat die gaat plooien. De snijkanten van het zwaard moeten hard genoeg zijn zodat ze bij het minste contact geen ‘kapjes’ gaan vertonen maar tegelijk moet het ook stevig en zacht genoeg zijn om niet te gaan breken als de jian onder zware druk komt te staan.

Een zwaard dat enkel hard is, breekt te makkelijk . Een zwaard dat te zacht is , kan geen goede snede houden. Om dit probleem om te lossen waren er 2 verschillende methodes die meestal ook in combinatie met elkaar worden gebruikt bij de hoger geprijsde zwaarden :

1. Differentieel harden van het lemmet.

Bij deze methode gaat men een laag klei gaan aanbrengen op het lemmet.De snijkanten van het lemmet worden echter niet bedekt. Daarna gaat men het geheel gaan verhitten om vervolgens af te koelen in water of olie (hangt er een beetje van af welke staal soort er wordt gebruikt. Het lemmet gaan minder snel gaan afkoelen waar de klei is aangebracht en sneller daar waar er geen is. Staal dat snel wordt afgekoeld gaat kristallen gaan vormen in het carbon en wordt harder (maar wel breekbaarder). Op die manier verkreeg men een harde snede en een zachte kling.

2. Laminatie van een lemmet

Bij het lamineren worden er verschillende soorten ijzer (die verschillen in hardheid) in één lemmet gesmeed. Hoe hoger het koolstof gehalte in een ijzer, hoe harder. De 2 meest populaire methodes van lamineren zijn de Jiagang Sanmei en de JiaGang Qiangang laminatie. De verschillende soorten ijzer worden als lagen in het lemmet gesmeed. De lagen kunnen uit monostaal bestaan of gevouwen staal.

Het einde van het smeedproces bestaat uit de hittebehandeling van het lemmet. De hittebehandeling zorgde ervoor dat het zwaard nog shokbestendiger werd. Het lemmet werd opnieuw in de kolen gestoken om op te warmen. Het moeilijke van deze behandeling bestaat eruit dat de snijranden niet te warm mogen worden. Gebeurt dit wel, dan gaat het hardingsproces verloren en zal de snede opnieuw zacht worden. Wordt het ganse lemmet te warm, dan gaat het krom trekken.

Er is geen algemene regel waarmee kan worden gewerkt. Alles hangt af van de kennis en het gevoel van de smid. Een zeer moeilijke en delicate opgave !

Ook even opmerken dat (in tegenstelling tot wat velen denken) het gewicht van deze echte zwaarden geen 2 of 3 kg is.  De deco stukken die je voor 2à of 50 euro bij de Chinees op de hoek kan vinden misschien wel maar het gewicht ligt meestal ergens rond de 900-1000 gram, hangt natuurlijk af van de stijl en lengte van het lemmet.

Eén van de meest bekende leraars die de praktische kant van het zwaardvechten nog onderwijst is Scott Rondell, iemand die trouwens regelmatig naar Nederland afzakt voor een weekendje.